लमजुङ, भदौ १ — लमजुङको मर्स्याङ्दी गाउँपालिका–४, ङादी बजारस्थित ५० मेगावाट क्षमताको माथिल्लो मर्स्याङ्दी ‘ए’ जलविद्युत आयोजनाको ड्यामबाट निस्कने पानी पछिल्लो समय आन्तरिक पर्यटकको आकर्षणको केन्द्र बनेको छ। ड्यामबाट तीव्र गतिमा निस्कने पानीको दृश्य हेर्न, फोटो खिच्न तथा टिकटक बनाउन दैनिक सयौँ पर्यटक यहाँ पुग्ने गरेका छन्। चीनको लगानी तथा सिनो हाइड्रो–सगरमाथा पावर कम्पनीअन्तर्गत सञ्चालित माथिल्लो मर्स्याङ्दी ‘ए’ रन अफ द रिभर प्रकृतिको आयोजना हो। आयोजनाको ड्याम क्षेत्रबाट निस्कने पानीको तीव्र बहाव र आसपासको प्राकृतिक वातावरणका कारण यो क्षेत्र पछिल्लो समय पर्यटकको रोजाइमा पर्न थालेको हो। विशेषगरी बिदाका दिनमा ड्याम क्षेत्रमा पर्यटकको चाप बढ्ने गरेको स्थानीय बताउँछन्। सामाजिक सञ्जालमा यहाँका दृश्यहरू सार्वजनिक हुन थालेपछि नयाँ पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा यसको चर्चा बढ्दै गएको छ।

पानीको तीव्र बहावले जोखिम बढायो

पर्यटकको आकर्षण बढेसँगै ड्याम क्षेत्रमा सुरक्षा चुनौतीसमेत थपिएको छ। तीव्र गतिमा बगिरहेको पानी नजिकै पुगेर फोटो तथा भिडियो खिच्ने क्रममा दुर्घटनाको जोखिम उच्च रहेको स्थानीयको भनाइ छ। कतिपय पर्यटक टिकटक तथा सामाजिक सञ्जालका लागि आकर्षक सामग्री बनाउने क्रममा जोखिमपूर्ण स्थानसम्म पुग्ने गरेका छन्। पानीको बहाव नजिक पुगेर फोटो खिच्ने वा भिडियो बनाउने क्रममा सामान्य सावधानीसमेत नअपनाउँदा अप्रिय घटना हुन सक्ने जोखिम रहेको छ। पर्यटकलाई पानीको बहाव नजिक जान नदिन हाल सामान्य बाँसको बार लगाइएको छ। तर दैनिक ठूलो संख्यामा पर्यटक पुग्ने स्थानका लागि यस्तो सुरक्षा व्यवस्था पर्याप्त नभएको स्थानीय बताउँछन्। उनीहरूले ड्याम क्षेत्र वरिपरि मजबुत घेराबार निर्माण गर्नुपर्ने, जोखिमयुक्त स्थानमा स्पष्ट चेतावनी बोर्ड तथा सुरक्षा संकेत राख्नुपर्ने र पर्यटकको गतिविधिमाथि नियमित निगरानी गर्नुपर्ने माग गरेका छन्।

सामाजिक सञ्जालले थप्यो आकर्षण

ड्यामबाट निस्कने पानीको आकर्षक दृश्यका कारण सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताको समेत ध्यान यस क्षेत्रमा खिचिएको छ। पर्यटकले खिचेका फोटो तथा भिडियो टिकटक, फेसबुकलगायत सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएपछि ड्याम क्षेत्रबारे थप मानिसले जानकारी पाउन थालेका छन्। यसले मर्स्याङ्दी गाउँपालिकामा पर्यटन प्रवर्द्धनको नयाँ सम्भावना देखाएको स्थानीयको भनाइ छ। प्राकृतिक सौन्दर्यसँगै जलविद्युत आयोजनाको ड्यामलाई सुरक्षित रूपमा अवलोकन गर्न मिल्ने क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न सके पर्यटकको आगमन अझ बढाउन सकिने उनीहरू बताउँछन्। तर सामाजिक सञ्जालका लागि जोखिमपूर्ण स्थानमा पुग्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएकाले पर्यटन प्रवर्द्धनसँगै सुरक्षालाई पनि प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।

हामखोला झरनासँगै अर्को आकर्षण

ड्याम क्षेत्र नजिकै रहेको बाह्रै महिना बगिरहने हामखोला झरना पनि पर्यटकका लागि आकर्षणको केन्द्र बनेको छ। हामखोला झरना हेर्न आउने अधिकांश पर्यटकका लागि माथिल्लो मर्स्याङ्दीको ड्यामबाट निस्कने पानीसमेत नयाँ आकर्षण बनेको स्थानीयको भनाइ छ। हामखोला झरना, मर्स्याङ्दी नदीको प्राकृतिक वातावरण र जलविद्युत आयोजनाको ड्याम क्षेत्रलाई जोडेर पर्यटन गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सके स्थानीय पर्यटन व्यवसायमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। स्थानीयका अनुसार अहिले पर्यटकहरू कुनै विशेष पूर्वाधार वा व्यवस्थित पर्यटन संरचनाबिना नै ड्याम क्षेत्र पुग्ने गरेका छन्। यस क्षेत्रमा आवश्यक पूर्वाधार निर्माण र सुरक्षा व्यवस्था गर्न सके पर्यटकलाई सुरक्षित रूपमा आकर्षित गर्न सकिने उनीहरूको भनाइ छ।

सुरक्षा व्यवस्थापनमा स्थानीयको जोड

स्थानीयले ड्याम क्षेत्रलाई पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्नुअघि सुरक्षा व्यवस्थालाई व्यवस्थित बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। पानीको तीव्र बहावसम्म पर्यटक पुग्न नसक्ने गरी बलियो घेराबार निर्माण गर्नुका साथै जोखिमयुक्त स्थान पहिचान गरी चेतावनी संकेत राख्नुपर्ने उनीहरूको माग छ। त्यस्तै, पर्यटकको चाप बढेको समयमा आवश्यक निगरानीका लागि सुरक्षाकर्मी वा सुरक्षा स्वयंसेवक परिचालन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। आयोजनाले मर्स्याङ्दी गाउँपालिका र सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरी ड्याम क्षेत्रको सुरक्षा व्यवस्थापन गर्नुपर्ने स्थानीयको भनाइ छ। ड्यामबाट निस्कने पानी अहिले मर्स्याङ्दी क्षेत्रको पर्यटनका लागि नयाँ आकर्षण बने पनि यसलाई व्यवस्थित गर्न नसक्दा सम्भावित दुर्घटनाको जोखिमसमेत बढ्दै गएको छ। त्यसैले पर्यटकको आकर्षणलाई अवसरका रूपमा उपयोग गर्दै ड्याम क्षेत्रलाई सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउन सके एकातर्फ स्थानीय पर्यटन प्रवर्द्धनमा टेवा पुग्ने र अर्कोतर्फ जोखिमपूर्ण गतिविधिका कारण हुन सक्ने सम्भावित दुर्घटना रोक्न सकिने स्थानीयको अपेक्षा छ।